Beeld en muziek
"Hoe het precies werkt, weten we niet. Maar dat het werkt, weten we wel zeker!", was een uitspraak van ouders die voor hun kind kozen voor behandeling met affectregulatie via beeld en/of muziek. Affect is gevoel. Affecten reguleren is het in balans houden of brengen van gevoel. Het wordt gezien als voorloper van mentaliseren. Wat er van binnen bij een kind gebeurt, is onzichtbaar en niet-talig, maar wordt deels zichtbaar door het met woorden uit te drukken. Mentaliseren betekent dat we contact proberen te maken met onze eigen binnenwereld en/of die van anderen. Hierdoor ontstaat er verbinding, met onszelf maar ook met anderen. Mentaliseren helpt ons om onszelf en anderen beter te begrijpen. Soms loopt dit proces echter niet vanzelfsprekend. We hebben niet altijd grip op onze emoties en ervaringen. Of we hebben niet altijd zicht op hoe we overkomen. We begrijpen onszelf niet altijd. En ook in contact met anderen kunnen we ons niet begrepen voelen of lukt het niet om de ander te begrijpen. Mentalization-based treatment (MBT) is een evidence-based behandeling die zich richt op het bevorderen van mentaliseren. Veelal gaat het hierbij over een talig proces, waarbij de behandelaar de cliënt helpt om in contact te komen met emoties, gedachten, gevoelens en bedoelingen en om deze ervaringen in woorden uit te drukken. Hierdoor ontstaat er een doorvoeld begrijpen en een doordacht voelen. Dit kan echter een uitdaging zijn, want soms kan wat gevoeld wordt nog niet in taal of woorden uitgedrukt worden. Op dat moment kan affectregulerende therapie een goede aanpak zijn.
Affectregulerende therapie via beeld en/of muziek
Affectregulerende vaktherapie is een non-verbale therapievorm en richt zich via beeld en/of muziek op drie belangrijke pijlers in de socio-emotionele ontwikkeling van kinderen, namelijk aandachtscontrole, emotieregulatie en mentaliseren. Als je kijkt naar wat Rolinka binnen "Beeld en muziek" doet, dan is dat terug te brengen tot een mentaliserende basishouding: steeds opnieuw wordt gekeken naar hoe het kind zich uit en wat het probeert te communiceren. Via nieuwsgierig waarnemen en begrijpen via muziek en beeld wordt aansluiting gezocht met het kind, op het niveau van het kind. Sleutelbegrippen hierbij zijn: synchroniciteit, spiegeling, sensitiviteit en responsiviteit.
Begeleiding
Het leren reguleren van emoties is een uitdaging in een fase waarin de mogelijkheid deze bewust en gedifferentieerd te ervaren er (nog) niet is. Emotieregulatieproblemen komen veelvuldig voor en kunnen veroorzaakt worden door bijvoorbeeld trauma's, ontwikkelingsstoornissen en gehechtheidsproblematiek. In de begeleiding probeert Rolinka de juiste aansluiting te vinden met het kind op tempo, ritme en kleur, kortom 'non-verbale taal' om van daaruit samen te onderzoeken wat zich mogelijk kan ontwikkelen. Doordat het kind mag voorstellen wat we samen gaan doen en Rolinka consequent aansluit bij het kind, komt naar voren wat voor het kind specifiek is aan zijn manier van organiseren, zoals bijvoorbeeld voorkeur voor vaste volgorde en herhaling. Bij gebruik van enkel taal komt niet altijd naar voren hoe een kind te werk gaat. Het kind toont zichzelf in gedrag en emotie tijdens het samen improviseren, waardoor zijn problematiek bewerkbaar wordt. Er wordt bijvoorbeeld in beeld en muziek gewerkt met afstemming en spiegeling. Het gaat niet om het resultaat, maar dat wat er gebeurt tijdens het maken van muziek en/of het beeldkunstwerk. Daarbij wordt constant gewerkt met daar waar het kind zit in het ontwikkelingsschema van affectregulatie bij kinderen:
Ontwikkelingsschema van affectregulatie bij kinderen
In deze begeleiding staat de afstemming in de muzikale en beeldende interactie centraal. De hoofdlijn van deze therapie gaat terug op het feit dat in de eerste vijf jaren van het leven in de ouder-kindinteractie afstemming via lichaamstaal hersnegroei beïnvloedt en een grote rol speelt bij het vormen van sociale relaties. De afstemmingsmogelijkheden blijven beschikbaar voor het leven. Het ontwikkelingsschema (zie hiernaast) maakt het mogelijk de stadia van affectregulatie, communicatieve interactiepatronen en relatiegroei te overzien. In de behandeling wordt vanuit dit schema gewerkt.